6-500 kV YuTL ni loyihalash va qurish: havo va kabel liniyalari

YuTL ni tayyor holda qurish: ishga nima kiradi

Tayyor holda ishlashda bitta pudratchi liniyani texnik shartlardan kuchlanish ostiga ulashgacha olib boradi. Loyihachi, tayanch yetkazib beruvchi va montaj brigadasini alohida qidirish shart emas.

Ishga kiradi:

• trassa izlanishlari: geodeziya, geologiya, kesishuvlar;
• liniya loyihasi va yo‘llar, kanallar hamda boshqa tarmoqlar bilan kesishuvlarni kelishish;
• tayanchlar, sim, izolyatorlar va liniya armaturasini yetkazib berish;
• tayanchlarni montaj qilish, simni yoyish va tortish, chaqmoqdan himoya trosi yoki OKGT;
• tayanchlarni yerga ulash va o‘lchovlar;
• sinovlar, ijro hujjatlari va liniyani tarmoq egasiga topshirish.

Hozir ishimizda Jizzax viloyatidagi «G‘allaorol» sanoat zonasining tashqi elektr ta’minoti bor. Bu loyihaga uzunligi 80 km dan ortiq ikki zanjirli 220 kV YuTL kiradi.

Havo liniyasi montaji qanday o‘tadi: trassadagi bosqichlar

Montaj trassani belgilashdan boshlanadi va o‘lchovlar hamda topshirish bilan tugaydi. Ular orasida qat’iy tartibda boradigan ishlar bor:

1. Trassani belgilash: tayanch markazlari va burilish burchaklarini joyga chiqaramiz.
2. Tayyorgarlik: texnika uchun yo‘llar va kerakli joylarda trassani tozalash.
3. Poydevorlar va tayanchlarni o‘rnatish. Temir-beton ustunlar burg‘ulangan chuqurlarga, metall tayanchlar esa poydevorlarga qo‘yiladi.
4. Tayanchlarni yig‘ish: traversalar, izolyatorlar, armatura.
5. Simni yoyish, ulash va tortish. Simlar presslangan qisqichlar bilan ulanadi, salqilik o‘qi esa ish kunidagi havo haroratiga qarab montaj jadvallari bo‘yicha o‘rnatiladi.
6. 35 kV va undan yuqori liniyalarda chaqmoqdan himoya trosi yoki OKGT montaji.
7. Tayanchlarni yerga ulash va uning qarshiligini o‘lchash.
8. Tayanchlarni raqamlash, ogohlantiruvchi belgilar, sinovlar va ijro hujjatlari.

Yozda issiqda sim uzayadi va ko‘proq osiladi. Agar uni qishda «yozdagidek» tortsangiz, sovuqda u haddan tashqari taranglashadi. Shuning uchun montajchilar ko‘z bilan emas, jadval bo‘yicha ishlaydi.

0,4-500 kV liniyalarga qanday tayanchlar qo‘yamiz

Tayanch turi kuchlanish, simga tushadigan yuklama va trassa o‘tadigan joyga qarab tanlanadi. Har bir liniya uchun bu loyihada hisoblanadi.

Odatda shunday bo‘ladi:

• 0,4-10 kV: SV temir-beton ustunlari, ularning montaji arzonroq va ular issiqdan qo‘rqmaydi;
• 35 kV: sim kesimi va oraliqqa qarab temir-beton yoki metall tayanchlar;
• 110-500 kV: metall panjarali tayanchlar, murakkab uchastkalarda balandlikni oshirish uchun taglikli;
• shaharda va tor yo‘laklarda: ko‘p qirrali tayanchlar, ular kamroq joy egallaydi.

Burilish burchaklarida, yo‘l kesishuvlarida hamda liniya boshi va oxirida ankerli va burchak tayanchlari qo‘yiladi. Ular simning tortilishini ushlab turadi, shuning uchun oraliq tayanchlardan kuchliroq va qimmatroq. Turlari va markirovkasi haqida batafsil «YuTL tayanchlari» qo‘llanmasida.

220 va 500 kV YuTL: magistral liniyalar

Biz 500 kV gacha bo‘lgan yuqori kuchlanishli liniyalarni loyihalaymiz va quramiz. O‘zbekiston energotizimida bundan yuqori klassdagi liniyalar yo‘q. Bunday liniyalar yirik stansiyalar quvvatini uzatadi va hududlarni bog‘laydi.

500 kV YuTL da hammasi kattaroq: bir nechta simdan iborat ajratilgan faza, metall tayanchlar, uzun izolyator girlyandalari va har tomonga 30 m muhofaza zonasi. Sim yerga tegib shikastlanmasligi uchun taranglik ostida yoyiladi, loyihani esa «O‘zbekiston MET» AJ Ilmiy-texnik kengashi ko‘rib chiqadi.

330, 500 va 750 kV liniyalar bir-biridan va oddiy YuTL dan nimasi bilan farq qilishini «330, 500 va 750 kV YuTL» qo‘llanmasida tushuntirganmiz.

Korxonalar, fermalar va qishloqlar uchun 0,4-10 kV YuTL

Ko‘pincha tarmoqdan zavod, ferma, nasos stansiyasi yoki qishloqning yangi KTP sigacha 10 kV liniya kerak bo‘ladi. TSh va trassa boshidanoq aniq bo‘lsa, uni tez qurish mumkin.

Bunday liniyalarda nima muhim:

• 0,4 kV da hozir odatda o‘zini o‘zi ko‘taruvchi izolyatsiyalangan sim (SIP) qo‘yiladi: u xavfsizroq va shox hamda shamoldan kamroq zarar ko‘radi;
• 10 kV da izolyatsiyasiz (yalang‘och) AS sim va himoyalangan sim o‘rtasida tanlanadi: ikkinchisi qimmatroq, lekin o‘chishlar sonini kamaytiradi;
• oraliq uzunligi va sim kesimi «qo‘shnilardagidek» emas, yuklama va kuchlanish yo‘qotilishi bo‘yicha hisoblanadi;
• liniya yo‘l bo‘ylab yoki begona uchastkalardan o‘tsa, trassa egalari bilan oldindan kelishiladi.

Ko‘pincha liniya bilan birga 10/0,4 kV podstansiya ham kerak bo‘ladi. Uni o‘sha shartnomada loyihalaymiz va quramiz.

Rekonstruksiya, tayanchlarni almashtirish va eski liniyalarni demontaj qilish

Eski liniyani har doim ham qaytadan qurish shart emas. Ko‘pincha kapital ta’mir yetarli: simni kattaroq kesimga almashtirish, avariya holatidagi tayanchlarni o‘zgartirish yoki uchastkani yerga yotqiziladigan kabelga o‘tkazish.

Rekonstruksiyadan oldin liniyani o‘rganamiz: tayanch va poydevorlar holati, sim salqiligi, izolyatorlar va yerga ulash. Natijalarga ko‘ra nimani qoldirish mumkinligi va nimani almashtirishga to‘g‘ri kelishi ko‘rinadi.

Demontaj ham loyihaning bir qismi. Eski tayanchlar yuklama yangi liniyaga o‘tkazilgandan keyin olinadi, shunda iste’molchilar imkon qadar kam vaqt elektrsiz qoladi. O‘chirishlar tartibi tarmoq egasi bilan kelishiladi.

YuTL loyihasining muddati va narxi

6-500 kV havo liniyasi loyihasi narxi alohida hisoblanadi. U kuchlanish klassi, trassa uzunligi, relyef va yo‘llar hamda kommunikatsiyalar bilan kesishuvlar soniga bog‘liq.

Taxminiy muddatlar:

• 10 km gacha liniya: 30 kundan;
• 10-35 km liniya: taxminan 55 kun;
• 35-80 km liniya: taxminan 80 kun;
• 80 km dan uzun liniya: 110 kundan.

Narx va muddatni ish boshlanishidan oldin shartnomada qat’iy belgilaymiz.

Ishni boshlash uchun buyurtmachidan nima kerak

Boshlash uchun quyidagilar yetarli:

• «O‘zbekiston MET» AJ yoki «Hududiy elektr tarmoqlari» AJ bergan texnik shartlar (TSh);
• liniyaning boshlanish va tugash nuqtalari: sxema yoki koordinatalar;
• kerakli quvvat va ishonchlilik toifasi;
• trassa uchastkangizdan o‘tsa, yer hujjatlari.

Agar TSh hali bo‘lmasa, uni olish uchun ariza tayyorlashga yordam beramiz.